وبـلاگ روستای جیّد

نزدیکی زبانهای این اقوام به همدیگر در سالهای آتی و در زمان مادها هم موجب تفاوت ظاهری قومی‌با مادها گردید. سرزمینهای کرانه‏های کاسپی فقط از طریق ماد و آلبانی با دنیای خارج مربوط بود. در جنگلهای انبوه گرمسیری این ناحیه قبایلی می‏زیستند که غالباً از شکار روزگار می‏گذرانند و از مادها و آلبانیان عقب مانده تر بودند. اینان در آن زمان از میان رفتند و اما بعدها بقایای زبانهایی که در خود خاک ماد و آلبانی رایج بود، محفوظ ماندند. این واقعه موجب پیدایش تفاوت ظاهری قومی‌میان ساکنان نواحی اخیر و مردم کرانه خزر گشت. هنوز هم در حال حاضر تاتها و طالشها و گیلکها، مازندرانی‏ها به لهجه‏هایی سخن می‏گویند که خود بقایای زبان هند و اروپایی می‏باشد، که در آغاز زبان ماد شرقی بود. امتیاز ویژه این لهجه‏ها کهنگی ومهجوری ترکیب اصوات می‏باشد که در بسیاری از موارد، با زبان پارسی تفاوت داشته و با مادی و پارتی و اوستایی مشابهت دارد. لهجه آنها مبنا و مایۀ مادی خود را حفظ کرده است. اوستا نوشته شده در این زمان کاملا این مسأله را بر روشن می‏کند. از نوشته‏های اوستا چنین بر می‏آید که در زمان اشکانیان اوستایی که در ابتدا نوشته شده بود درک زبان و خط آن قابل فهم نبوده است. «تحریفات مزبور ممکن است این نظر را تقویت کنند که زبان اوستایی به زبانهای گروه «شمال غربی» و «شمال شرقی» از قدیمی‌ترین زبانها تاکنون همچنانکه باید دانسته نیست. ما نمی‌توانیم داوری کنیم که زبان اوستا به کدامیک از گروههای زبانهای ایرانی مربوط می‏باشد. فقط یک نکته مسلم است که محل پیدایش آن یا آسیای میانه و مشرق ایران (افغانستان کنونی و خراسان) بوده است و یا اگر درخاک ماد پدید آمده، در اقصی نقطۀ شرقی آن سرزمین بوده است».[۲]

با دقت در زبان اوستایی نیز واژه‏های شبیه به واژه‏های ترکی و طالشی در آن یافت می‏شود. اما زبان ترکی در زمان سلجوقیان و با ترکان غز است که به آذربایجان وارد می‏شود. ولی به نظر دکتر زهتابی « تشکیل زبان آذری به نخستین سده‏های میلادی بر می‏گردد.»[۳]

بین زبان آذری و زبان تاتی و طالشی قرابتهای زیادی وجود دارند به خصوص زبان تاتی با آذری شباهت فراوان دارد. در صفوة الصفا و سلسه النسب نیز قرابت بین ترکی آذری و تاتی ذکر شده است. «تاتی با زمانده  زبان آذری است و آذری یکی از زبانهای کهن ایران باستان است که امروزه دارد به کلی از میان برچیده می‏شود. تات لفظی است که برای ایرانیان تحت سلطه ترکها و بالاخره به آنهایی اطلاق می‏شود که به زبان آذری – بعد‏ها تاتی – سخن می‏گویند.[۴]

هنوز هم تاتها در قسمتهایی از خلخال وجود دارند و زبان اولیه و باستانی خود را حفظ کرده اند. اما در زمینه زبان طالشی نیز گفته می‏شود که تنها زبان باقیمانده از دوران باستان در ایران است که چندان دچار تغییرات نشده است.

بعد از ورود مغولها به ایران نیز به دلیل قرابت زبان آنان با زبان ساکنان آذربایجان تغییراتی در آذری صورت و شکل ترکی را به خود گرفت. بعد از آن در زمان قره قویونلوها و آق قویونلوها که از ترکمانان ترک زبان بودند، زبان اصلی رایج منطقه آسیب دید و رفته رفته زبان طالشی خود را کنار کشید. با روی کار آمدن صفویان زبان ترکی آذری در منطقه اردبیل نمین و حتی آستارا و خلخال و اسالم که طالشی و تاتی صحبت می‏کردند رایج شد. در نمین روستاهای سنی مذهبی که از دسترس صفویان دور ماندند، هم زبان (طالشی) و هم دین خود را حفظ کردند. دیگر مکانها خلخال و آستارا هم اکثر طالشها که وجود دارند مذهب تسنن را دارند.

اکنون زبان این منطقه ترکی است و زبان طالشی نیز  در روستاهای عنبران، گلشن، جید، میرزانق و امین جان رایج است. اهالی این روستا‏ها که به مرور زمان به نمین کوچ کرده اند با همزبانان خود طالشی و با اهالی نمین به زبان ترکی و گاهی فارسی صحبت می‏کنند.

(۱)- دیاکونوف. م، صفحه ۶۱

(۱)- دیاکونوف، م. صفحه ۵۴

(۱)- دکتر ذهتابی، م. ۱۳۷۹٫ تاریخ دیرین ترکان ایران، تبریز، اختر، ص ۲۹

(۲)- عبدلی، ع. ۱۳۶۹٫ تاتها و طالشان، تهران، نوبهار، ص ۱۸۰

منبع:

 لاله عرفانی - وبلاگ شکوه دیرین نمین